Annelieke Carlier en Sofie De Mot van de cel Terugkeer & Reïntegratie van Caritas International bezochten in Nepal een aantal gezinnen die vanuit België waren teruggekeerd naar hun land van herkomst. Annelieke pende voor ons haar indrukken neer in een missieverslag. Een verhaal over hoe armoede mensen aanzet tot migratie.

Donderdagavond 12 februari : aankomst in Kathmandu na meer dan 20 uren onderweg te zijn. We zijn allebei doodmoe. Onze contactpersoon Madanika Mukhia staat ons in haar traditionele kledij, de kuta, op te wachten in de luchthaven. Zij is eerder al in Brussel geweest en herkent de vermoeiende reis en het grote cultuurverschil België-Nepal. We zien meteen ook Ine, de studente die voor ons een eigen evaluatie maakt van het reïntegratieproject. Ze verblijft 3 weken in Nepal en doet uitgebreide interviews met talloze terugkeerders; iets waar wij niet altijd zoveel tijd in kunnen steken.

Meeting met Caritas Nepal en met onze terugkeerders

De volgende morgen ontmoeten we alle diensthoofden van Caritas Nepal en de directeur, Fr. Silas Bogati. Ze spreken vol overtuiging over hun lopende projecten zoals ‘prevention of Human Trafficking and HIV/AIDS’; vooral de illegale vrouwensmokkel naar India en Golfstaten is een zeer actuele problematiek in Nepal. Er lopen ook educatieve projecten voor Bhutanese en Tibetaanse vluchtelingen, en is er de Emergency Relief. Zo sprong Caritas Nepal maandenlang bij na de zware overstromingen in 2007. Het meest indrukwekkende programma is ongetwijfeld de vrouwengroepen die in verafgelegen bergstreken worden gevormd en geactiveerd om samen geld te sparen en te investeren (microkrediet). Jaren later, nadat ze een solide groep en mentaliteit met zicht op de toekomst hebben gevormd (socio-economic empowerment), kunnen ze toetreden tot grote landbouwcoöperatieven, eveneens door Caritas Nepal opgericht. Meer dan de helft van de Nepalese districten, m.a.w. meer dan 50% van Nepal, worden in deze programma’s geïmpliceerd. Wij zullen later die week het dorpje Sirubari bezoeken die een enorme ontwikkeling kent sinds de coöperatieven er gevormd zijn, zo getuigen ook de Nepali daar zelf.

Evaluatie van het project Vrijwillige Terugkeer en reintegratie

In de namiddag ontmoeten we een eerste groep terugkeerders, het project waarvoor wij uiteindelijk in Nepal aanwezig zijn. Deze Nepalezen hebben we allen vroeger begeleid in België, vanaf het ogenblik dat ze beslisten om terug te keren naar Nepal. Hun asielprocedure was afgelopen en negatief beëindigd, hun hoop op een waardig leven in België afgeketst, en de politieke situatie in Nepal werd stilletjes aan stabiel. Toen wij hen een eerste keer ontmoetten wilden zij allen zo snel mogelijk naar hun thuisland terug. Nu zitten de mannen, maanden na hun terugkeer, voor ons en vertellen hun verhaal. Mannen, inderdaad, want Nepal is een patriarchale maatschappij waar enkel mannen naar buiten treden en de kost gaan verdienen voor vrouw en kind, die thuisblijven.

Aangezien er extreme armoede heerst in het land (Nepal is het armste land in Azië), zijn vele families haast verplicht om iemand uit te sturen naar het buitenland om bij te verdienen. We horen later in de week dat vele jonge mannen het leger in andere staten vervoegen. Anderen, zoals onze terugkeerders, reizen met hun opgespaarde geld naar Europa en vragen asiel aan. Vaak hebben ze reële politieke problemen gehad doordat het land jarenlang in staat van oorlog verkeerde met Maoïstische rebellen. Ondertussen is het koningshuis afgeschaft en zijn de Maoïsten voor het eerst democratisch verkozen parlementsleden en meerderheidspartij in de regering.

De groepen terugkeerders die we ontmoeten in Kathmandu, maar ook in de steden Chitwan en Pokhara, zien positieve en negatieve aspecten aan het reïntegratieproject. De counselling voor het vertrek uit België is nodig en degelijk, de begeleiding van Caritas Nepal na aankomst is zeker ook correct. En het feit dat wij een bescheiden budget ter beschikking stellen om zich te reïntegreren, onder de voorwaarde dat ze dit op een ‘duurzame’ manier moeten besteden, verplicht hen al vóór het vertrek na te denken over hun toekomst. Dat verandert veel voor de - soms te afwachtende en gelaten - Nepalezen. Anderzijds willen deze mannen terugkeren naar een grote stad omdat ze in de dorpen helemaal geen kans zien om opnieuw werk te vinden. En in de grote stad blijkt dat het bedrag dat Caritas België hen kan overmaken niet volstaat om een eigen zaak op te richten. Ook in Nepal gaan de prijzen de lucht in. Ze zijn wel unaniem over het feit dat iets beter is dan niets en dat de steun het nodige duwtje in de rug gaf. Voor sommigen is het menselijke contact met Caritas Nepal fundamenteel. Ze hebben alle zekerheden, sociaal en economisch, uit hun vroegere leven verloren door de politieke problemen of doordat ze alles verkochten om een ticket naar België te kunnen krijgen. Anderen keerden toch terug naar het afgelegen dorp en konden daar wel met het geld van Caritas een kleine kippenkwekerij of sinaasappelboomgaard opstarten. Ook voor medische kosten bleek het budget te volstaan.

De cultuurmix van Nepal

Naast de evaluatie van het reïntegratieproject en de bezoeken aan onze terugkeerders worden wij via onze Nepalese collega’s en dan vooral de jonge Prashiksha ondergedompeld in de plaatselijke cultuur. We horen over de honderden verschillende ethnische groepen, evenveel talen en dialecten, de mix van religies en het allesoverheersende kastensysteem. Vroeger was Nepal een Hindoestaat en was de positie van Caritas Nepal niet altijd gemakkelijk. Ondertussen is er godsdienstvrijheid en geeft Caritas Nepal daar het goede voorbeeld in. Onze collega’s zijn Hindoes, katholieke christenen, en boeddhisten of moslims zijn ook welkom. Er zijn vrije dagen voor iedere religie en ze vieren samen mekaars feestdagen. Maar wat vooral frappant is binnen Caritas Nepal: het kastensysteem telt er niet. High Cast en Low Cast zitten samen aan tafel, een familienaam telt niet mee, naar afkomst wordt niet gevraagd. Zoals wij Nepal leerden kennen is dat niet de gewoonste zaak van de wereld, maar wel iets om trots op te zijn.